Redden we het klimaat, of slopen we onze industrie?
Column – Ferre Beyens, automotive-analist/journalist
Is de energietransitie uitgegroeid tot een ondoordacht project dat technisch onhaalbaar, financieel ruïneus en economisch destructief is? Heeft het blindelings najagen van CO2-neutraliteit nog maar weinig met klimaatbeleid te maken? Werd dit alles een dekmantel voor 'social engineering', hogere belastingen en gedragssturing? Gaat het niet langer om een klimaatvriendelijke energiewissel, maar betreft het veeleer een bewuste strategie om de westerse economieën hun traditionele industriële voorsprong af te pakken? De Amerikaanse minister van Energie Chris Wright opende het debat met een scherpe vaststelling: "De wereld investeerde de afgelopen twintig jaar 10 biljoen dollar in wind- en zonne-energie en batterijen. Toch leveren die vandaag amper 3% van de wereldwijde energievoorziening."
"Westerse economieën verliezen hun industriële voorsprong. En dat is de bittere realiteit van een ondoordacht klimaatproject…"
Als de Amerikaanse minister van Energie Wright gelijk heeft, lijkt dit kolossale bedrag van 10 biljoen dollar geen investering maar weggegooid geld. Volgens energieanalisten liggen die 10 biljoen – of 10 miljoen keer 1 miljoen! – gedurende de laatste 20 jaar wel degelijk in de lijn van onafhankelijke schattingen voor de wereldwijde investeringen in de totale energietransitie. Die 3% klopt bij benadering, maar vertekent de impact van hernieuwbare energie, doordat de totale energievoorziening met elektriciteitsproductie wordt vergeleken.
En opnieuw kunnen we niet om het in menig energiedebat over het hoofd geziene, cruciale natuurkundige basisbegrip heen: elektriciteit is geen energiebron, wel een drager van met primaire energie geproduceerde stroom. Om stroom op te wekken heeft men dus olie, gas, steenkool, uranium, wind- of waterkracht of zonlicht nodig. Doordat wereldwijd enorme hoeveelheden olie, gas en kolen worden verbrand, ook voor elektriciteitsproductie, vertegenwoordigen zon en wind slechts een klein deel van de totale primaire energiebehoefte. Daarmee is Wrights 3% niet noodzakelijk correct, maar omdat klimaatactivisten en beleidsmakers focussen op elektriciteit en zo 17% zon- en windenergie becijferen, moet ook dat aandeel in perspectief worden geplaatst en lager ingeschat.
Wright wilde vooral aantonen hoe moeilijk en enorm duur het blijft om de wereldeconomie volledig op CO2-neutrale energie te laten draaien. Ondanks enorme industriële inspanningen leveren zon en wind tot vandaag nauwelijks genoeg energie om de lamp te laten branden. Het mankeert deze alternatieven aan energiedichtheid en het vermogen om de zware industrie, scheepvaart, luchtvaart en transport energetisch te bevoorraden.
Wright waarschuwde ook voor de verbijsterende kosten die eventuele verdere uitbreiding van weersafhankelijke elektriciteitsproductie zal veroorzaken. BloombergNEF, een strategische onderzoekscel van Bloomberg LP, bestudeerde niet alleen de desastreuze impact daarvan op de wereldwijde grondstoffenvoorraden. Er werd eveneens becijferd welke onnoemelijke financiële bedragen gepaard gaan met een verdere transitie naar een koolstofarme economie. De kosten voor een mondiale stroomproductie en netuitbreiding tot 2050 zullen volgens Bloomberg oplopen tot 21 biljoen dollar. Dit enkel om koolstofarme elektrificatie en variabele hernieuwbare opwekking mogelijk te maken.
Peperdure, ontoereikende productie van groene stroom en een elektriciteitsnet dat veel te zwak blijft, gecombineerd met die gedwongen overstap naar EV's en warmtepompen: het kan niet anders dan faliekant uitdraaien. Zichzelf benoemde energiespecialisten noemen die weinig rooskleurige voorspelling een begrijpelijk onbehagen. Niet meer dan een moeilijke overgangsfase in de industriële transitie. Blijkbaar willen ze niet weten dat bij onze oosterburen al enige tijd artikel 14a van het Duitse Energiewirtschaftsgesetz van kracht is. Dit geeft lokale netbeheerders de bevoegdheid om bij acute netoverbelasting het laadvermogen van EV's te beperken. Dergelijke netcongestie dreigt (nog niet meteen) als gevolg van een tekort aan stroomproductie, wel door een snelgroeiend aantal EV's en warmtepompen dat op eenzelfde tijdstip naar stroom snakt.
Ook het Belgische stroomnet kampt al een poos met dergelijke uitdagingen. Netbeheerders Fluvius (Vlaanderen), Sibelga (Brussel) en ORES/RESA (Wallonië) waarschuwen al langer voor netcongestie. Fluvius en Elia moeten als gevolg van het toenemend aantal EV-laders en warmtepompen het verzwaren van netwerken en stroomaansluitingen uitstellen.
Intussen hebben wereldwijd 2,3 miljoen windturbines, 9 miljard zonnepanelen en een moeilijk te becijferen aantal batterijen een zware wissel getrokken op de mondiale mineraalvoorraden en mijnbouw. Of het klimaat met dit alles is geholpen? Uiteraard niet. Economisch destructief voor westerse economieën, dat wel. De ironie is schrijnend: het merendeel van de hardware voor de energietransitie wordt geproduceerd in China, dat de mondiale toeleveringsketens voor turbines, zonnepanelen en batterijen vrijwel volledig beheerst. Die industriële dominantie dankt China mede aan goedkope elektriciteit die in steenkoolcentrales en allerminst CO2-neutraal of in alsmaar meer kerncentrales wordt opgewekt. Dit terwijl wij Europeanen gebukt blijven onder een destructief CO2-zerojuk. Economische onrust en het verlies van onze industriële voorsprong zijn zo ons deel geworden.