Batterijcertificering professionaliseert de EV-markt
Gezien het toenemende belang van de tractiebatterij voor elektrische voertuigen (EV's) winnen batterijdiagnose en batterijmanagement aan belang. In het verlengde daarvan neemt ook de vraag naar een eenduidige beoordelingsmethodiek toe. Een dergelijke beoordeling geeft een beter inzicht in de gezondheid, veiligheid en resterende levensduur van het batterijpakket, en biedt voordelen voor zowel de consument als de autosector. Voor de sector brengt een batterijrapport echter ook extra kosten en administratieve verplichtingen met zich mee.
Tractiebatterij
De tractiebatterij is in een elektrische of hybride auto de hoogspanningsaccu die verantwoordelijk is voor de aandrijving. Deze is ontworpen om gedurende langere tijd energie te leveren en regelmatig diep te worden ontladen en opnieuw te worden opgeladen.
Opbouw
Een tractiebatterij kent meerdere onderdelen die in onderlinge samenwerking en op een veilige manier energie opslaan en afgeven.
Batterijcellen
Dit zijn de kleinste functionele elektrochemische eenheden, bij EV's doorgaans lithiumioncellen. Tijdens het opladen worden lithiumionen opgeslagen in de grafietelektrode. Bij het ontladen keren ze terug naar de positieve elektrode en komt elektrische energie vrij.
Batterijmodules
Deze modulaire eenheden vormen een schaalbare systeemarchitectuur die de veiligheid, betrouwbaarheid en operationele beheersbaarheid van grootschalige batterijsystemen borgt. Bij serieschakeling wordt de spanning verhoogd, bij parallelschakeling zijn dat de capaciteit en de stroomafgifte.
Batterijpakket
Een dergelijk pakket bestaat uit meerdere batterijmodules of uit rechtstreeks gemonteerde cellen. In dat laatste geval worden de batterijcellen rechtstreeks met elkaar verbonden zonder eerst te worden ondergebracht in een batterijbehuizing. Dit resulteert in een compacter, lichter en goedkoper batterijpakket.
Batterijmanagementsysteem (BMS)
Het BMS bewaakt de elektrische spanning van de afzonderlijke batterijcellen en parameters als temperatuur, laadstatus en de gezondheidstoestand van de batterij. Verder wordt tot op celniveau de balans tussen de afzonderlijke cellen bewaakt en zorgt het systeem voor een evenredige verdeling van de stroom over het pack. Actieve celbalancering is met name van belang wanneer een batterij veroudert: degradatieprocessen leiden dan tot een toenemende onbalans binnen het pack, die zich uit in verschillen in capaciteit en laad- en ontlaadgedrag.
Inzicht in de batterijconditie vormt de basis voor transparantie en een onderbouwde waardebepaling
Functies
De batterijfuncties spelen elk op hun eigen manier een essentiële rol in de mobiliteit van het elektrisch voertuig.
Energieopslag
Tijdens het opladen slaat de batterij elektrische energie op. Daarvoor is een stopcontact niet per se beter, terwijl een laadpaal door het hogere vermogen niet schadelijker is. De auto regelt zelf hoeveel stroom de batterij ontvangt.
Aandrijving elektromotor
De tractiebatterij slaat elektrische energie op en levert gelijkstroom aan de omvormer die deze weer omzet in wisselstroom voor de elektromotor. De motor zet de elektrische energie om in mechanische energie die zorgt voor de daadwerkelijke aandrijving.
Energieterugwinning
Tijdens het afremmen kan de auto energie terugwinnen via regeneratief remmen. Hierbij wordt een deel van de energie die bij het remmen normaal verloren gaat als warmte teruggewonnen en opgeslagen in de accu.
Bepaling actieradius
De actieradius is afhankelijk van de capaciteit van de tractiebatterij en van het energieverbruik van de auto. Bijkomende factoren zijn onder meer gewicht en belading van de auto, de bandenconditie en de rijstijl.
Batterijdiagnose en slim batterijmanagement winnen aan belang door de groei van het aantal EV's
Batterijdiagnose en -management
"Door de groei van het aantal EV's neemt het belang van betrouwbare batterijdiagnose en slim batterijmanagement toe." Dat zegt Gert-Jan van der Have, als Europees accountmanager Battery Testing werkzaam bij DEKRA Certification in Arnhem. Hij vervolgt: "Dat is ook logisch, want vroegtijdige detectie van storingen, optimale laad- en ontlaadstrategieën en beperking van slijtage verlengen de levensduur, verlagen de onderhoudskosten en vergroten de betrouwbaarheid en economische waarde van EV's. Feitelijk is een batterij in de kern een chemisch product dat mechanisch, elektrisch en softwarematig qua prestatie en veiligheid beheersbaar is. Uiteindelijk zorgen gebruik, klimaatcondities, kalenderleeftijd en laadgedrag ervoor dat een batterij onomkeerbaar veroudert."
De praktijk wijst uit dat een batterij qua leeftijd en kilometers veel langer kan meegaan dan werd aangenomen. Veroudering vertaalt zich in een kleinere actieradius. Het is veelal aan de eerste of latere gebruiker om te bepalen wat nog aanvaardbaar is of wanneer een batterij wordt afgedankt.
Batterijdiagnose en -management richten zich beide op:
meten en voorspellen van de State of Health (SoH), een indicator van de resterende prestaties en batterijcapaciteit;
vroegtijdig detecteren van defecte batterijcellen of -modules;
reparatie of vervanging van losse batterijmodules;
optimalisatie van het thermisch management;
communicatie met het voertuig.
De wijze van invulling verschilt echter, zie onderstaande tabel.
Batterijdiagnose versus batterijmanagement
Aspect | Batterijdiagnose | Batterijmanagement |
|---|---|---|
Hoofddoel | De conditie en technische toestand vaststellen en beoordelen | Het functioneren van de batterij bewaken, aansturen en optimaliseren |
Centrale vraag | Hoe staat de batterij ervoor, en zijn er afwijkingen of tekenen van degradatie? | Hoe moet de batterij functioneren om veilig, efficiënt en duurzaam te blijven werken? |
Kernactiviteiten | Meetgegevens analyseren, conditie beoordelen, afwijkingen detecteren en degradatie inschatten | Bedrijfsparameters bewaken, laad- en ontlaadprocessen regelen, cellen balanceren en beschermingsmaatregelen uitvoeren |
Resultaat | Inzicht in de gezondheid, prestaties en eventuele gebreken van de batterij | Een gecontroleerde en geoptimaliseerde werking binnen gestelde bedrijfsgrenzen |
Rol tijdens gebruik | Levert informatie over de toestand en ontwikkeling van de batterijconditie | Gebruikt meetgegevens en eventueel diagnostische informatie om de werking van de batterij te beïnvloeden |
Batterijcertificering
Van der Have: "Nu batterijdiagnose en -management belangrijker worden, groeit de vraag naar een betrouwbare, objectieve en gestandaardiseerde vastlegging van de resultaten. Het antwoord daarop is onafhankelijke SoH-bepaling. Het gaat daarbij om een vertaling van de resultaten van batterijdiagnose en batterijmanagement naar inzichtelijke en verifieerbare informatie." Afhankelijk van het doel en de toepassing krijgt deze informatie vorm in verschillende instrumenten: het SoH-rapport, de wettelijke conformiteit en − wanneer van kracht − het digitale batterijpaspoort.
SoH-rapport
Afhankelijk van de toegepaste meetmethode en de omvang van de test kan een dergelijk rapport informatie bevatten over:
de resterende bruikbare batterijcapaciteit ten opzichte van een vastgestelde oorspronkelijke of referentiecapaciteit;
de geschatte resterende batterijprestaties en, voor zover de testmethode dit ondersteunt, de daaruit afgeleide indicatieve actieradius;
eventuele vastgestelde afwijkingen, foutmeldingen of aanwijzingen voor technische problemen;
de toegepaste meetmethode, de testdatum, de testomstandigheden en de betrouwbaarheid en beperkingen van de meetuitkomst.
Bij de interpretatie van de testresultaten zijn zowel de meetmethode als de eventuele aanvullende testresultaten en diagnostische gegevens van belang. DEKRA heeft een SoH-meetmethodiek ontwikkeld die zowel snel als betrouwbaar is, en voor elk batterij- en voertuigmodel dient te worden vastgesteld. Het is overigens niet zo dat elke willekeurige batterij ermee getest kan worden: de meetmethodiek is modelspecifiek, getuige een lijst van modellen waarvoor de tool geschikt is.
In de praktijk: het rapport ondersteunt garages bij aankoopkeuringen, diagnose, inruil en verkoop. Kopers krijgen beter inzicht in het risico op tegenvallende batterijprestaties, verkopers kunnen de batterijconditie onderbouwen en garages kunnen gerichter bepalen of aanvullend onderzoek nodig is.
Wettelijke conformiteit
De Europese batterijverordening (EU) 2023/1542 stelt eisen aan onder meer veiligheid, prestaties, informatieverstrekking, duurzaamheid en de verwerking van afgedankte batterijen. Van der Have licht dit toe: "Afhankelijk van hun rol moeten fabrikanten, de toeleverketen en andere marktdeelnemers voldoen aan de verplichtingen die op hen van toepassing zijn en de naleving daarvan kunnen aantonen en documenteren."
Een bewijs van wettelijke conformiteit is dus niet hetzelfde als een actuele conditiemeting van een gebruikte EV: een batterij kan bij het op de markt brengen aan de wettelijke eisen hebben voldaan en intussen capaciteit hebben verloren. Omgekeerd bewijst een gunstige SoH-score op zichzelf niet dat aan alle wettelijke producteisen is voldaan.
In de praktijk: conformiteitsdocumentatie is vooral relevant voor fabrikanten, importeurs en andere marktdeelnemers die wettelijke verplichtingen dienen na te komen. Voor een garage die een gebruikte EV inruilt, is een actueel conditierapport doorgaans directer bruikbaar bij de beoordeling van de batterij.
Batterijcertificering is een logische volgende stap in de professionalisering van de EV-markt
Digitaal batterijpaspoort
Vanaf 18 februari 2027 is een digitaal batterijpaspoort verplicht voor alle EV-batterijen die op de Europese markt worden gebracht of in gebruik worden genomen; het ontbreken ervan maakt markttoegang in de EU onrechtmatig en kan leiden tot handhavingsmaatregelen, financiële sancties en/of commerciële schade. Via een QR-code krijgen gebruikers toegang tot relevante informatie over onder meer herkomst, technische kenmerken, prestaties, levensduur en mogelijkheden voor wat betreft hergebruik en recycling.
Van der Have: "Het batterijpaspoort is geen SoH-rapport of conformiteitscertificaat, maar een digitaal gegevensbestand met voorgeschreven informatie over het batterijmodel en, indien van toepassing, de individuele batterij en haar gebruiksgeschiedenis. Het bevat statische informatie over de batterij, en ook een gedeelte variabele data, gegevens die in de gebruiksfase kunnen worden aangevuld, waarbij er sprake is van gelaagde toegang."
In de praktijk: het paspoort kan relevante batterijgegevens en informatie voor reparatie en hergebruik weliswaar toegankelijker maken, maar vormt niet automatisch een vervanging voor een actuele, onafhankelijke beoordeling van de batterijconditie. Evenmin garandeert het paspoort dat de batterij technisch gezien in orde is.
Bij de inruil van een gebruikte EV vullen de drie instrumenten elkaar aan. Het SoH-rapport geeft inzicht in de actuele batterijconditie en helpt bij de beoordeling van het technische en financiële risico. De conformiteitsdocumentatie heeft betrekking op de toepasselijke wettelijke verplichtingen, terwijl het digitale batterijpaspoort toegang kan bieden tot relevante technische en gebruiksgegevens.
Professionalisering
Batterijcertificering staat niet op zichzelf; het is een logische vervolgstap in de professionalisering van de EV-markt, leidend tot gestandaardiseerde en transparante testresultaten. De relatie tussen diagnose, batterijmanagement en batterijcertificering blijkt bovendien wederkerig: diagnose en management voeden de certificering; certificering stuurt de ontwikkeling en toetsing van diagnose- en managementsystemen. Van der Have afsluitend: "Dit alles maakt gerichter onderhoud mogelijk waarbij afzonderlijke batterijmodules kunnen worden gerepareerd of vervangen in plaats van het volledige accupakket. Dit draagt bij aan betrouwbaar, veilig en duurzaam batterijgebruik."
Kosten en administratieve verplichtingen
Deze zijn een voortvloeisel van de eisen op het gebied van testen, veiligheid, documentatie, traceerbaarheid en wettelijke conformiteit.
Additionele kosten
test- en laboratoriumkosten;
certificering en typegoedkeuring;
investering in personeel, audits en leveranciersbeheer;
aanpassings- en gevolgkosten.
Administratieve verplichtingen
verzamelen en beheren van technische documentatie;
uitvoeren en vastleggen van testresultaten;
opstellen van conformiteitsverklaringen;
correct aanbrengen en registreren van markeringen en identificatie.
Voorts dienen fabrikanten en importeurs productdocumentatie en -gegevens bij te houden en toezichthouders te informeren over risico's, corrigerende maatregelen, onderzoeksresultaten en klachten.