"Zonder het juiste toevoegmateriaal krijg je nooit een goed eindresultaat"
Hoe je kunststof op een correcte manier herstelt
Moderne wagens zitten vol met onderdelen uit kunststof. Begrijpelijk ook: kunststof is licht, flexibel, absorbeert energie beter dan metaal en ... laat zich relatief makkelijk herstellen. Tenminste, als je de kneepjes van het vak kent. Precies over die geheimen van het vak gaat dit artikel. En wie kent die beter dan Luc Andries, instructeur met een jarenlange staat van dienst bij Educam. Als geen ander weet hij waar het fout kan lopen en welke kleine handigheden een wereld van verschil maken voor het eindresultaat. Hij is dan ook onze gesprekspartner tijdens dit interview.
Een veelzijdig materiaal
Uiteraard verschilt dit van model tot model, maar gemiddeld gesproken komt zowat 15% van het totale gewicht van een wagen voor rekening van kunststof. Dat vertaalt zich in een bijzonder groot aantal onderdelen.
Waarom zijn kunststoffen zo populair?
"Ze hebben nogal wat sterke punten. Hun lage gewicht is, zeker gezien de opmars van elektrische wagens, ongetwijfeld hun belangrijkste troef en resulteert in een groter rijbereik. Daarnaast is de ontwerpvrijheid groter dan bij metaal: zowel qua esthetica als aerodynamica biedt dat tal van mogelijkheden. Kunststof roest ook niet. En bekeken vanuit een puur praktisch perspectief laat kunststof zich makkelijk hanteren. Dat geldt voor het bevestigen en integreren van een bumper, maar ook voor het herstel ervan. Tegenover al die voordelen staan maar weinig nadelen. Behalve misschien veroudering door uv-straling en hitte."
Voor welke onderdelen worden ze meestal gebruikt?
"Kunststof vind je vrijwel overal in de wagen terug: van dashboards en stoelen, over koplampen, voorspatborden en dorpelbeschermingen tot en met diverse onderdelen in de motorruimte. Denk maar aan het luchtfilterhuis of het koelvloeistofreservoir. Maar in de context van kunststofherstel kijken we vooral naar het exterieur. En dan denken we in de eerste plaats aan bumpers."
Combinatie van PP en EPDM
Kunststoffen heb je in duizend-en-één varianten, in zuivere vorm en als composiet. Afhankelijk van de toepassing en welke eigenschappen een onderdeel nodig heeft, valt de keuze op een specifiek materiaal.
Welke types kunststoffen kun je in je wagen terugvinden?
"Er bestaan zoveel types en toepassingen dat een compleet overzicht per onderdeel weinig zin heeft. Je hebt bijvoorbeeld ABS, een harde kunststof die wegens haar slagvastheid en mooie oppervlak in veel interieurpanelen en middenconsoles wordt verwerkt. Polycarbonaat is nog slagvaster en transparant. Koplampen worden daaruit gemaakt als alternatief voor glas. Polyamide is dan weer hittebestendig. Het is de reden waarom diverse motoronderdelen en luchtinlaten uit dat materiaal zijn vervaardigd. Maar voor kunststofherstel in het algemeen en bumpers in het bijzonder, is eigenlijk alleen de combinatie van polypropyleen (PP) en ethyleen-propyleen-dieen-monomeer (EPDM) relevant. Polypropyleen is hard maar bros, en heeft de neiging om te barsten. Vandaar dat EPDM wordt toegevoegd, een veel flexibeler en soepeler materiaal."
Is het altijd duidelijk voor de hersteller met welk materiaal hij te maken heeft?
"Vroeger was het geregeld gissen. En omdat kunststoflassen vereist dat het materiaal van je lasdraad, omwille van een goede hechting, precies hetzelfde is als je basismateriaal, werd er vaak voor lijmen als veilige optie gekozen. Tegenwoordig hebben bijna alle auto-onderdelen aan de achterkant echter een materiaalaanduiding ingegraveerd. Het identificatieprobleem is daarmee van de baan, waardoor er veel meer gelast wordt."
Kunststoflassen verdringt andere technieken
Daarmee zijn we naadloos aanbeland bij het herstellen. Net als bij de kunststofsoorten dienen er zich opnieuw diverse mogelijkheden aan, al zien we een duidelijke trend in de richting van kunststoflassen. Opmerkelijk genoeg heeft dat met de sensoren te maken.
"Vandaag wordt op vraag van de fabrikanten vooral kunststoflassen toegepast. Eens je die techniek onder de knie hebt, levert ze bijzonder mooie resultaten op"
Wat zijn de meestgebruikte herstelmethoden?
"Vandaag wordt op vraag van de fabrikanten vooral kunststoflassen toegepast, een techniek die wel wat oefening vraagt. Maar eens je ze onder de knie hebt, levert kunststoflassen heel mooie resultaten op. Smelten met metalen nietjes is makkelijker en daarom populair, maar de methode mag van autobouwers niet meer worden toegepast in de nabijheid van sensor- en andere detectiesystemen. Ze verstoren namelijk de overdracht van signalen. Een iets te dikke laag lijm levert dezelfde problemen op. Ik wil daar nog eens expliciet de aandacht op vestigen omdat ik het ongeoorloofde gebruik van nietjes toch nog dikwijls tegenkom."
Kunnen alle kunststoffen dan gelast worden?
"Nee, thermoharders bijvoorbeeld kun je niet met lassen herstellen. Die moet je verlijmen. Maar het gebruik van dat soort materialen in herstelonderdelen als bumpers beperkt zich tot hele oude auto's. Het is geen probleem waar je vandaag nog vaak mee wordt geconfronteerd."
Heeft kunststofherstel beperkingen? Vanaf wanneer is de schade te groot?
"Die beslissing ligt bij de hersteller: hij bepaalt zelf hoe ver hij daarin wil gaan. Daar bestaat geen regelgeving over. Wel is het zo dat verzekeringen in het kader van duurzaam repareren en het verkleinen van de afvalberg herstellers stimuleren om een gescheurde bumper niet te snel weg te gooien en te vervangen door een nieuwe. Dat komt trouwens ook goedkoper uit. Scheuren van 20 tot 30 centimeter zijn prima te herstellen. Zelfs groter, zolang een hoek niet volledig is doorgescheurd. Vervormingen worden door middel van een warmtebehandeling en rolmateriaal 'uitgedeukt', maar dat is een heel andere techniek dan lassen."
De kunst van het kunststoflassen
Luc Andries haalde het al aan: kunststoflassen is een techniek die je goed in de vingers moet hebben om mooie resultaten te boeken. Oefening baart kunst, ook in dit geval. Maar het helpt als je weet waarop je moet letten en wat je vooral niet moet doen.
Wat zijn de stappen in het lasproces?
"Om te beginnen moet je in de voorbereiding de scheur goed uitgelijnd krijgen. Dat vereist al een zekere handigheid. Bevindt de scheur zich aan de buitenkant, dan ga je een laagje lak wegschuren zodat je op een proper stukje kunststof kunt werken. Aan de binnenkant frees je een V-rand uit met een schuine kant. Daarna neem je een lasstaafje dat je in de scheur duwt en door middel van warmte-inbreng aan de schuingemaakte kant insmelt."
Wat maakt kunststoflassen zo tricky?
"Je moet in de eerste plaats zorgen voor een correcte smelttemperatuur. Voor het overige is het een kwestie van je lasdraad onder een constante druk en met de juiste snelheid aan het materiaal toe te voegen. Ga je te snel, dan zal de warmte-inbreng onvoldoende zijn en zul je zonder dat je het in de gaten hebt de scheur hebben gelijmd in plaats van gelast, met een slechte hechting tot gevolg. Dat zul je helaas pas merken wanneer je achteraf een trektest uitvoert."
Is er een manier om dat al tijdens het lassen te zien?
"Door goed naar je smeltbad te kijken. Kunststof is van nature mat. Als je het materiaal op de juiste manier last, zul je zien dat het begint te glanzen of 'zweten'. Gelukkig is het wel zo dat de sturing van moderne lasapparatuur vaak automatisch de temperatuur en zelfs de luchtstroom digitaal regelt. De toestellen nemen dus al een deel van het vakmanschap over, zodat bijvoorbeeld verbrandingen als gevolg van een te hoge temperatuur nog nauwelijks voorkomen."
"Zonder hetzelfde toevoegmateriaal als het basismateriaal zal het eindresultaat nooit optimaal zijn"
Wat zijn veelgemaakte fouten?
"Zo heb je er een paar. Er wordt nogal eens vergeten om op het einde van de scheur een gaatje te boren. Maar doe je dat niet, dan kan de spanning niet weg en loop je het risico dat de beschadiging na het herstel gewoon verder scheurt.
Ik merk soms ook dat het oppervlak aan de binnenkant, omdat je de scheur daar toch niet ziet, niet of te weinig wordt opgeruwd, terwijl dat wel noodzakelijk is voor een goede insmelting van het toevoegmateriaal.
Nog een veelgemaakte fout is dat voor het aanbrengen van de schuine zijde een metaalfreesje wordt gebruikt met een te fijne vertanding en een hoog toerental. Voor kunststof heb je een grove vertanding nodig, anders begint de kunststof al te smelten en komt de olie die erin aanwezig is naar boven. Ook dat is nefast voor de hechting."
Heb je tot slot nog tips om mee te geven?
"Hoewel ze iets duurder zijn, raad ik aan om met toestellen te werken die gebruikmaken van stikstof in plaats van gewone perslucht. Die leveren namelijk iets betere resultaten op. Het vocht in perslucht kan immers voor verbranding zorgen. Dat merk je meteen aan de rook die dan ontstaat. Daarnaast beschik je niet altijd over het exacte toevoegmateriaal. Dat komt bijvoorbeeld voor bij mobilhomes, waarin sowieso heel veel kunststof verwerkt zit, weliswaar meestal gerecycleerd. In die gevallen raad ik aan om waar mogelijk een stukje kunststof af te snijden van een lipje of van ergens aan de binnenkant van een onderdeel. Het is ook altijd verstandig om een kapotte bumper die vervangen wordt, opzij te leggen zodat je het materiaal kunt recupereren. Want zonder hetzelfde toevoegmateriaal zal het eindresultaat nooit optimaal zijn."
In samenwerking met Educam, het kennis- en opleidingscentrum van de autosector en aanverwante sectoren (www.educam.be)