Stekkers en connectoren
In een elektrische installatie worden toestellen aangesloten op stopcontacten met een gepaste stekker of connector. Deze zorgen voor een veilige en eenvoudige verbinding tussen een toestel en de installatie, zowel voor elektrische voeding als voor data- en signaaloverdracht.
Stekkers
230 V-stekker
De meest gebruikte stekker in woningen is de 230 V-stekker. Deze wordt gebruikt om toestellen aan te sluiten op het elektriciteitsnet.
Kenmerken:
- twee pinnen voor fase en nul;
- aarding via een contact in de stekker dat verbinding maakt met de aardpen in het stopcontact;
- geschikt voor wisselspanning van 230 V.
Deze wordt gebruikt voor huishoudtoestellen zoals lampen, laders, televisies en keukenapparaten.
Geaarde en niet-geaarde stekkers
- Geaarde stekker: heeft een verbinding met de aarde en biedt extra veiligheid bij toestellen met een metalen behuizing;
- Niet-geaarde stekker: wordt gebruikt voor toestellen met dubbele isolatie (klasse II).
Stekkerdozen
Een stekkerdoos (of verdeelblok) maakt het mogelijk om meerdere stekkers (dus meerdere toestellen) op één stopcontact aan te sluiten.
Kenmerken:
- meerdere stopcontactopeningen;
- vaak voorzien van een schakelaar;
- soms met overspanningsbeveiliging.
Deze wordt gebruikt in werkplekken, bureaus of plaatsen waar meerdere toestellen samen gebruikt worden.
Let op
Vermijd overbelasting! Sluit geen zware verbruikers samen aan op één stekkerdoos.
Koppelstekker
Een koppelstekker is een vrouwelijke stekker die aan het uiteinde van een snoer wordt bevestigd. Ze dient om een toestel of een verlengsnoer veilig aan te sluiten.
Kenmerken:
- "Vrouwelijke" contactopeningen voor de pinnen van een "mannelijke" stekker;
- verkrijgbaar in geaarde en niet-geaarde uitvoering;
- vaak voorzien van trekontlasting om te voorkomen dat de draden loskomen.
Deze wordt gebruikt voor verlengsnoeren en het vervangen van een beschadigde contrastekker aan een snoer.
Let op
Gebruik steeds een geaarde koppelstekker wanneer het aangesloten toestel een geaarde stekker heeft.
Industriële stekkers (CEE)
Voor zwaardere toepassingen bestaan er CEE-stekkers (ook wel krachtstekkers genoemd), uitgerust met meer dan twee pinnen.
Kenmerken:
- geschikt voor hogere stromen;
- vaak driefasig (400 V);
- robuust en spatwaterdicht.
Deze wordt gebruikt voor machines, laadpalen, werfinstallaties.
Stekerbare installatiesystemen
Bij een klassieke elektrische installatie worden kabels ter plaatse aangesloten in stopcontacten, aftakdozen of toestellen. Bij stekerbare installatiesystemen zijn kabels, verdelers en toestellen voorzien van bij elkaar passende connectoren. Hierdoor kunnen ze snel en eenvoudig met elkaar worden verbonden. Onderdelen kunnen ook makkelijk worden vervangen en installaties kunnen snel worden uitgebreid. Een ander voordeel is dat er weinig of geen fouten gebeuren op de werf.
Stekerbare installatiekabels
Een stekerbare installatiekabel is aan één of beide uiteinden voorzien van een connector. De afzonderlijke aders hoeven daardoor niet bij elke verbinding opnieuw te worden aangesloten.
Kenmerken:
- snel aansluiten en loskoppelen, want er is minder verbindingswerk ter plaatse- tijdswinst is belangrijk op werven;
- weinig of geen fouten;
- geschikt voor modulaire installaties. Verlichting, sensoren , zonnewering, ventilatiesturing,… kunnen aangeleverd worden met deze connectoren;
- bestaat in binnen- en buitenuitvoering;
- deze bestaan in uitvoering van 2- tot 7-polig met kleur en mechanische codering.
Met verdeelmodules (T, H en verdeeldoos) kan één voeding bovendien over meerdere kabels en verbruikers worden verdeeld. Dit is vergelijkbaar met de werking van een gewone aftakdoos.
Stekerbare installaties worden bijvoorbeeld toegepast voor verlichting, stopcontacten en andere elektrische voorzieningen in kantoren, winkels en openbare gebouwen. Deze oplossing vindt ook meer en meer zijn weg in de prefab bouw.
Vlakbandkabels
Bij sommige installaties wordt een vlakbandkabel gebruikt. De geïsoleerde geleiders liggen hierbij naast elkaar in een platte kabel.
Op verschillende plaatsen langs de kabel kunnen aansluit- of aftakmodules worden geplaatst. Zo kunnen meerdere verbruikers op dezelfde doorgaande voedingskabel worden aangesloten.
Kenmerken:
- meerdere geleiders in één platte kabel;
- aftakkingen mogelijk op verschillende vrij te kiezen plaatsen, dus meer flexibiliteit;
- geschikt voor installaties met meerdere verbruikers langs hetzelfde traject.
Vlakbandkabels worden bijvoorbeeld toegepast bij machines, transportbanden en productielijnen maar wordt nu ook zeer veel toegepast voor het aansluiten van laadpalen in parkings van kantoorgebouwen, appartementsgebouwen, winkels…
Let op
Stekerbaar betekent niet dat iedere connector op iedere aansluiting past. De gebruikte onderdelen moeten geschikt zijn voor dezelfde spanning, stroom en toepassing.
Connectoren
RJ45-connector
De RJ45-connector wordt gebruikt voor netwerkkabels (UTP).
Kenmerken:
- 8 contacten (8P8C);
- voor datacommunicatie.
Deze wordt gebruikt voor internetverbindingen, computers, routers en smart home systemen.
RJ11-connector
De RJ11-connector lijkt op RJ45 maar is kleiner en heeft minder contacten.
Kenmerken:
- meestal 2 tot 4 contacten;
- voor telefonie.
Deze wordt gebruikt voor vaste telefoonlijnen of oudere DSL-aansluitingen.
Coaxconnector
Een coaxconnector wordt gebruikt bij coaxkabels voor signaaloverdracht.
Kenmerken:
- centrale pin (signaal);
- buitenmantel (aarding en afscherming).
Deze wordt gebruikt voor kabeltelevisie, kabelinternet en antennes.
Fotovoltaïsche connectoren
Fotovoltaïsche connectoren (PV-connectoren) worden gebruikt om zonnepanelen en kabels van een PV-installatie met elkaar te verbinden. Ze zijn ontworpen voor gelijkspanning (DC) en voor gebruik in buitenomstandigheden.
Kenmerken:
- eenvoudige en veilige stekerbare verbinding;
- bestand tegen weersinvloeden en uv-straling;
- voorzien van bescherming tegen ongewenst loskomen;
- verkrijgbaar als mannelijke en vrouwelijke connector.
Andere connectoren
Naast de meest gebruikte types bestaan er nog andere connectoren in installaties:
- audio- en video-connectoren (bv. HDMI, jack);
- luidsprekerconnectoren;
- domotica- en busconnectoren.
Deze worden gebruikt voor specifieke toepassingen zoals multimedia of automatisering.